Podręcznik jest przeznaczony dla uczniów techników o kierunkach
ekonomicznych oraz słuchaczy policealnego studium zawodowego o
specjalności finanse i rachunkowość. Polecamy go także studentom studiów
licencjackich.
To rzetelny przegląd zagadnień związanych z
gospodarką finansową zarówno w skali makro, jak i mikro. Publikacja
zawiera aktualne treści z dziedziny finansów, została przygotowana
według obowiązującego programu nauczania przedmiotu finanse w średnich
szkołach ekonomicznych.
Tematyka obejmuje m.in. funkcje
finansów, rodzaje i funkcje pieniądza, zasady gospodarki finansowej
państwa, finanse publiczne, budżet państwa, system podatkowy w Polsce,
system ubezpieczeń, rynek kapitałowy oraz stosunki finansowe z
zagranicą.
Trudne zagadnienia finansowe przedstawiono w przystępny
sposób. Liczne pytania, ćwiczenia i zadania pozwalają na pełne
przyswojenie i zrozumienie przedstawionych treści.
Dzięki tej
publikacji Czytelnik będzie rozumiał zagadnienia gospodarcze, z którymi
spotka się w życiu prywatnym i zawodowym, i będzie potrafił podejmować
właściwe decyzje finansowe.
Spis Treści
WSTĘP
7
1. POJĘCIE I FUNKCJE FINANSÓW 9
1.1.
Pojęcie finansów i ich struktura 9
1.2. Funkcje
finansów 10
Pytania i polecenia 12
2.
OGÓLNE ZAGADNIENIA Z ZAKRESU FINANSÓW 13
2.1. Pieniądz w
gospodarce 13
2.1.1. Pojęcie, rodzaje i funkcje
pieniądza 14
2.1.2. Mechanizm kreacji pieniądza
15
2.1.3. Czynniki kształtujące wielkość podaży pieniądza
20
2.1.4. Strumienie i zasoby pieniądza 21
2.2.
Ogólne zasady gospodarki finansowej państwa 22
2.2.1.
Podstawowe pojęcia i ogniwa systemu finansowego 22
2.2.2.
Aparat finansowy w Polsce i jego zadania 24
2.2.3.
Prawo finansowe 28
2.2.3.1. Pojęcie i systematyka prawa
finansowego 28
2.2.3.2. Normy i podmioty prawa
finansowego 28
Pytania i polecenia 30
Ćwiczenia
31
3. FINANSE PUBLICZNE 32
3.1. Pojęcie i
cechy finansów publicznych 32
3.2. Podmioty sektora
finansów publicznych 35
3.3. Budżet państwa i system
budżetowy 38
3.3.1. Pojęcie budżetu państwa i systemu
budżetowego 38
3.3.2. Funkcje budżetu państwa 39
3.3.3.
Klasyfikacja budżetowa 41
3.3.4. Procedura budżetowa
48
3.3.4.1. Tryb opracowywania i uchwalania budżetu państwa
49
3.3.4.2. Ogólne zasady wykonywania budżetu 52
3.3.4.3.
Kontrola wykonywania budżetu 57
3.3.5. Dochody
budżetowe 62
3.3.5.1. Pojęcie i źródła dochodów
budżetowych 62
3.3.5.2. Struktura dochodów budżetu państwa
63
3.3.6. Wydatki budżetowe 64
3.3.6.1.
Pojęcie i podział wydatków budżetowych 64
3.3.6.2.
Ustalanie wielkości wydatków budżetowych 67
3.3.7.
Deficyt budżetowy i źródła jego finansowania 69
3.4.
Budżety samorządów terytorialnych 71
3.4.1. Trójstopniowy
podział terytorialny i zakres działania samorządu terytorialnego
71
3.4.2. Zasady gospodarki finansowej samorządów
terytorialnych 74
3.4.3. Tryb uchwalania i wykonywania
budżetów samorządów terytorialnych 76
3.4.4. Dochody
budżetowe samorządu terytorialnego 80
3.4.4.1. Dochody
budżetu województwa 80
3.4.4.2. Dochody budżetu powiatu
82
3.4.4.3. Dochody budżetu gminy 83
3.4.4.4.
Przepływy środków pieniężnych kształtujące dochody budżetowe samorządu
terytorialnego 84
3.4.5. Wydatki budżetowe samorządu
terytorialnego i tryb ich realizacji 90
3.4.6. Kontrola
wykonania budżetów samorządu terytorialnego 91
Pytania i
polecenia 94
Ćwiczenia 97
4.
SYSTEM PODATKOWY W POLSCE 100
4.1. Pojęcie podatku i
elementy jego konstrukcji 100
4.2. Klasyfikacja podatków
105
4.3. Charakterystyka podatków występujących w Polsce
106
4.3.1. Podatek od towarów i usług 106
4.3.2.
Podatek akcyzowy 117
4.3.3. Podatek dochodowy od osób
prawnych 121
4.3.4. Podatek dochodowy od osób fizycznych
126
4.3.4.1. Opodatkowanie na zasadach ogólnych
126
4.3.4.2. Formy opodatkowania ryczałtowego 135
4.3.5.
Pozostałe rodzaje podatków i opłat publicznych 137
4.3.5.1.
Podatek od nieruchomości 137
4.3.5.2. Podatek od
środków transportowych 139
4.3.5.3. Podatek od spadków i
darowizn 140
4.3.5.4. Podatek rolny 142
4.3.5.5.
Podatek leśny 145
4.3.5.6. Podatek od sprzedaży akcji w
obrocie publicznym 147
4.3.5.7. Podatek od gier
147
4.3.5.8. Podatek od posiadania psów 148
4.3.5.9.
Podatek od czynności cywilnoprawnych i opłata skarbowa 149
4.3.5.10.
Opłaty celne (cło) 153
4.3.5.11. Opłaty lokalne
154
Pytania i polecenia 155
Ćwiczenia
156
5. FINANSE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH 160
5.1.
Charakterystyka podmiotów gospodarczych, ich formy organizacyjne i
zasady tworzenia 160
5.2. Prywatyzacja przedsiębiorstw
państwowych i jej formy 165
5.3. Podstawowe zasady
gospodarki finansowej przedsiębiorstw 166
5.4. Majątek
przedsiębiorstwa (aktywa) 168
5.4.1. Majątek trwały
(aktywa trwałe) 168
5.4.2. Majątek obrotowy (aktywa
obrotowe) 169
5.5. Źródła finansowania działalności
gospodarczej 170
5.5.1. Kapitały (fundusze) własne
170
5.5.2. Kapitały obce 172
5.6. Przychody ze
sprzedaży 174
5.6.1. Pojęcie przychodów ze sprzedaży i
czynniki określające ich wielkość 174
5.6.2. Przychody
jako źródło pokrycia kosztów i kreowania zysku 177
5.7.
Wynik finansowy przedsiębiorstwa i jego podział 177
5.7.1.
Sposób ustalania i czynniki kształtujące wynik finansowy 177
5.7.2.
Podział zysku 181
5.8. Finansowanie działalności
bieżącej i rozwojowej 183
5.8.1. Środki obrotowe, ich
rotacja i czynniki określające wielkość środków obrotowych 183
5.8.2.
Środki trwałe i konieczność ich reprodukcji 186
5.8.3.
Formy finansowania działalności inwestycyjnej i bieżącej 190
5.8.3.1.
Źródła własne 190
5.8.3.2. Źródła obce 191
5.8.4.
Finansowanie wynagrodzeń i działalności socjalnej 193
5.9.
Formy opodatkowania podmiotów gospodarczych 197
5.9.1.
Opodatkowanie na zasadach ogólnych 197
5.9.2.
Opodatkowanie zryczałtowane 199
5.10.Mierniki sytuacji
finansowej przedsiębiorstwa 200
5.10.1. Rentowność
(zyskowność) sprzedaży i kapitału 201
5.10.2. Zadłużenie
i stopień pokrycia aktywów kapitałami własnymi 205
5.10.3.
Płynność finansowa 207
5.10.4. Zarządzanie majątkiem
obrotowym i zobowiązaniami 208
Pytania i polecenia
212
Ćwiczenia 214
6. SYSTEM UBEZPIECZEŃ
218
6.1. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne 218
6.1.1.
Istota reformy ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych 219
6.1.2.
Zakres ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych 220
6.1.3.
Finansowanie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych 221
6.1.4.
Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne rolników 225
6.1.5.
Świadczenia z tytułu ubezpieczeń społecznych 227
6.1.6.
Instytucje systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych 232
6.2.
Ubezpieczenia gospodarcze 233
6.2.1. Charakterystyka
działalności ubezpieczeniowej i klasyfikacja ubezpieczeń gospodarczych
233
6.2.2. Ubezpieczenia obowiązkowe i dobrowolne
234
6.2.3. Instytucje ubezpieczeniowe i ich zadania 236
Pytania
i polecenia 236
Ćwiczenia 237
7. SYSTEM
PIENIĘŻNO-KREDYTOWY 238
7.1. Bank centralny – jego
funkcje oraz rola w kształtowaniu polityki pieniężno-kredytowej
238
7.2. Banki komercyjne 240
7.3. Funkcje banków i
operacje bankowe 240
7.4. Rozliczenia pieniężne w
gospodarce 241
7.4.1. Ogólna charakterystyka rozliczeń
pieniężnych między podmiotami gospodarczymi . . . . 241
7.4.2.
Formy rozliczeń pieniężnych 242
7.4.2.1. Rozliczenia
gotówkowe 242
7.4.2.2. Rozliczenia bezgotówkowe
242
7.5. Podstawowe zasady kredytowania podmiotów gospodarczych i
ludności 244
7.5.1. Pojęcie i klasyfikacja kredytów
244
7.5.2. Warunki udzielania kredytów i ich zabezpieczenie
245
7.6. Oszczędności pieniężne ludności 247
7.7.
Bilans banku centralnego i bilans skonsolidowany systemu bankowego
jako podstawa analiz pieniężnych 248
Pytania i polecenia
249
8. RYNEK KAPITAŁOWY 250
8.1. Rynek
kapitałowy i jego instytucje 250
8.2. Charakterystyka i
klasyfikacja papierów wartościowych 251
8.3. Rynek
pierwotny i wtórny papierów wartościowych 255
Pytania i
polecenia 256
9. STOSUNKI FINANSOWE Z ZAGRANICĄ
257
9.1. Międzynarodowe instytucje finansowe 257
9.2.
Bilans handlowy i płatniczy 259
9.3. Kursy walut –
pojęcie i funkcje 261
9.4. Systemy rozliczeń
międzynarodowych 261
Pytania i polecenia 262
WYKAZ
WYKORZYSTANYCH AKTÓW NORMATYWNYCH
|
