Jest to trzecie wydanie poradnika przedstawiającego w tak całościowy
sposób problematykę funkcjonowania w rodzinie dzieci z różnymi
niepełnosprawnościami. W części ogólnej skoncentrowano się na
najważniejszych problemach, jakie napotykają rodzice od urodzenia
dziecka do jego pełnoletności. W części szczegółowej omówiono sytuacje
związane z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
SPIS TREŚCI
Wprowadzenie — Irena Obuchowska
CZĘŚĆ I
RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE
1.
Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych — Andrzej Twardowski
18
1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny 18
1.2.
Przeżycia emocjonalne rodziców 21
1.2.1. Przeżycia
emocjonalne rodziców po uzyskaniu informacji o niepełnosprawności
dziecka 21
1.2.2. Czynniki warunkujące przeżycia
emocjonalne rodziców 27
1.2.3. Przemiany przeżyć
emocjonalnych rodziców wraz z rozwojem dziecka ... 31
1.3.
Funkcjonowanie społeczne rodziny 34
1.3.1. Postawy
otoczenia społecznego wobec osób niepełnosprawnych i ich rodzin 34
1.3.2.
Społeczna przynależność rodziny 39
1.3.3. Integracja
społeczna rodziny 42
1.4. Sytuacja materialno-bytowa i
organizacja życia w rodzinie 44
1.4.1. Zmiany w sytuacji
bytowej rodziny 44
1.4.2. Zmiany w organizacji życia
rodzinnego i w funkcjonowaniu rodziny ... . 47 Bibliografia
52
2. Psychologiczna i społeczna sytuacja dzieci
niepełnosprawnych — Lech
Kowalewski 55
2.1. Podstawowe
założenia 55
2.1.1. Zmienność i zróżnicowanie
sytuacji psychologicznej i społecznej dzieci niepełnosprawnych
56
2.1.2. Przystosowywanie się dzieci do niepełnosprawności a
przystosowanie do życia 57
2.1.3. Stadialność procesu
przystosowywania się do niepełnosprawności 58
2.1.4.
Cechy wspólne procesu przystosowywania się do niepełnosprawności ...
. 60
2.2. Dynamika zmian w sytuacji psychologicznej i
społecznej w procesie przystosowywania się dzieci do niepełnosprawności
61
2.2.1. Stadium doznania niepełnosprawności
61
— Charakterystyka przemian osobowościowych 61
—
Sytuacja psychologiczna 63
— Sytuacja społeczna
64
— Stopniowe nabywanie niepełnosprawności 64
—
Uświadomienie sobie własnej odmienności przez dzieci z
niepełnosprawnością wrodzoną 65
2.2.2. Stadium
uświadomienia sobie ograniczeń 68
— Charakterystyka
przemian osobowościowych 68
— Sytuacja psychologiczna
71
— Sytuacja społeczna 75
2.2.3. Stadium
prób funkcjonowania z niepełnosprawnością 78
—
Charakterystyka przemian osobowościowych 81
— Sytuacja
psychologiczna 82
— Sytuacja społeczna 86
—
Kontakty z rodzicami 89
2.2.4. Stadium przystosowania
do niepełnosprawności 91
— Charakterystyka przemian
osobowościowych 91
— Sytuacja psychologiczna 93
—
Sytuacja społeczna 95
2.3. Zakończenie 98
Bibliografia
100
3. Ogólne problemy wychowania w rodzinie dzieci
niepełnosprawnych —
Ewa Muszyńska 101
3.1. Istota i
właściwości wychowania 101
3.2. Cele wychowania dziecka
niepełnosprawnego 108
3.2.1. Samodzielność 113
3.2.2.
Odporność emocjonalna 120
3.2.3. Optymizm 126
3.2.4.
Samoakceptacja 131
3.2.5. Umiejętność funkcjonowania
społecznego 137
— Komunikatywność 140
—
Prospołeczność i umiejętność współdziałania 144
—
Asertywność i umiejętność rozwiązywania problemów interpersonalnych
147
3.3. Środowiskowe uwarunkowania oddziaływań wychowawczych
154
Bibliografia 160
Literatura dla rodziców do części I
163
CZĘŚĆ II
WYCHOWANIE
DZIECI NIEPEŁNOSPRAWNYCH
1. Wychowanie dzieci niesprawnych
umysłowo 166
1.1. Dzieci z trudnościami w uczeniu się — Anna
Brzezińska 166
1.1.1. Ogólna charakterystyka
funkcjonowania dzieci z trudnościami w uczeniu się 166
1.1.2.
Analiza pojęcia „trudności w uczeniu się” 173
1.1.3.
Przyczyny odmiennego rozwoju dziecka i trudności w uczeniu się
182
1.1.4. Kliniczny obraz dzieci z trudnościami w uczeniu się
189
Literatura dla rodziców 210
Bibliografia
211
1.2. Dzieci niepełnosprawne intelektualnie w stopniu
lekkim — Irena Obuchowska 212
1.2.1. Uwagi wprowadzające
212
1.2.2. Niepełnosprawność intelektualna i jej przyczyny
218
1.2.3. Charakterystyka dzieci z lekką
niepełnosprawnością intelektualną 229
1.2.4.
Rewalidacja dziecka w rodzinie 242
Literatura dla
rodziców 251
Bibliografia 252
1.3. Dzieci
z głębszą niepełnosprawnością intelektualną — Jolanta Lausch–Żuk .
253
1.3.1. Głębsza niepełnosprawność intelektualna jako problem
społeczny 253
1.3.2. Charakterystyka głębszej
niepełnosprawności intelektualnej 257
1.3.3. Dzieci z
głębszą niepełnosprawnością intelektualną w rodzinie 268
—
Wpływ głębszej niepełnosprawności intelektualnej dziecka na atmosferę
wychowawczą w rodzinie 268
— Główne problemy rozwoju i
potrzeb dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną
272
— Podstawowe zasady rehabilitacji dzieci z głębszą
niepełnosprawnością intelektualną 281
Literatura dla
rodziców 290
Bibliografia 291
1.4. Dzieci
z autyzmem — Ewa Pisula 295
1.4.1. Charakterystyka
zaburzeń autystycznych 295
1.4.2. Dynamika rozwoju
dzieci z autyzmem 302
1.4.3. Przyczyny autyzmu
303
1.4.4. Diagnozowanie zaburzeń autystycznych 304
1.4.5.
Terapia i edukacja 308
1.4.6. Sytuacja rodziców
311
Literatura dla rodziców 314
Bibliografia
315
2. Wychowanie dzieci niesprawnych sensorycznie
318
2.1. Dzieci niedowidzące i niewidome — Roman Ossowski
318
2.1.1. Ustalenia terminologiczne. Typy dzieci
niepełnosprawnych 318
2.1.2. Psychospołeczne następstwa
braku lub uszkodzeń analizatora wzroku ... . 320
—
Charakterystyka procesów poznawczych 323
— Zachowania
społeczne dzieci 325
— Problemy samoakceptacji
329
2.1.3. Możliwości rewalidacji fizyczno-zdrowotnej dzieci w
rodzinie 331
2.1.4. Możliwości rozwoju procesów
poznawczych dzieci w rodzinie 334
2.1.5. Uczenie się
czynności życia codziennego 338
2.1.6. Kształtowanie
postawy samoakceptacji 341
2.1.7. Miejsce rodziny w
systemie rewalidacji dzieci niewidomych i niedowidzących 343
Literatura
dla rodziców 347
Bibliografia 348
2.2.
Dzieci z wadą słuchu — Włodzimierz Pietrzak 350
2.2.1.
Podstawowe pojęcia, definicje 350
2.2.2. Rodzaje i
przyczyny wady słuchu 352
2.2.3. Rozwijanie sprawności
fizycznej i umiejętności samoobsługi 354
2.2.4. Początki
nauczania dziecka z wadą słuchu 357
2.2.5. Sposoby i
środki porozumiewania się z dzieckiem z wadą słuchu 361
2.2.6.
Wzbogacanie doświadczeń życiowych przez zabawę 368
2.2.7.
Miłość rodzicielska wobec dzieci z wadą słuchu 370
2.2.8.
Wychowanie słuchowe dziecka z wadą słuchu — Aniela Korzon
375
Literatura dla rodziców 377
Bibliografia
379
3. Wychowanie dzieci niesprawnych ruchowo — Barbara
Szychowiak ... . 381
3.1. Specyfika rozwoju dziecka
niesprawnego ruchowo 381
3.1.1. Nieprawidłowości
narządu ruchu — ich geneza i klasyfikacja 382
3.1.2.
Niepełnosprawność wrodzona jako czynnik modyfikujący rozwój dziecka
.. 385
3.1.3. Niepełnosprawność nabyta jako czynnik
dezorganizujący psychiczne funkcjonowanie dziecka 389
3.2.
Sytuacje trudne w życiu dziecka niesprawnego ruchowo 393
3.2.1.
Sytuacje trudne związane z leczeniem 394
3.2.2.
Sytuacje trudne związane z interakcjami społecznymi 395
3.2.3.
Kształtowanie psychicznej odporności 401
3.3. Pozytywny
stosunek do siebie i świata 405
3.3.1.
Samoakceptacja 406
3.3.2. Prawidłowy obraz innych
ludzi 412
Literatura dla rodziców 415
Bibliografia
415
4. Wychowanie dzieci niesprawnych somatycznie
417
4.1. Dzieci przewlekle chore — Elżbieta Wielgosz
417
4.1.1. Przewlekła choroba dziecka jako sytuacja
traumatyzująca i jej wpływ na
rozwój psychiczny dziecka 417
—
Co to jest choroba przewlekła? 417
— Zaburzający wpływ
procesu chorobowego na rozwój psychiczny dziecka 419
4.1.2.
Psychologiczne problemy leczenia 422
— Pobyt dziecka w
szpitalu 422
— Ograniczenia związane z leczeniem
427
— Specyficzne formy leczenia 430
—
Operacje i zabiegi chirurgiczne 430
— Dializoterapia
431
— Chemioterapia i radioterapia 432
4.1.3.
Zagadnienia wychowawcze u dzieci przewlekle chorych 433
—
Środowisko rodzinne dziecka przewlekle chorego 433
—
Reakcje rodzeństwa chorego dziecka 436
— Dziecko
przewlekle chore w szkole 437
— Szpital jako środowisko
wychowujące 439
4.1.4. Pomoc rodzinie dziecka przewlekle
chorego 442
Literatura dla rodziców 449
Bibliografia
450
4.2. Dzieci somatycznie odmienne — Barbara Jugowar
451
4.2.1. Odmienność somatyczna dziecka jako problem
psychologiczny 451
4.2.2. Mechanizm wpływu odmienności
somatycznych na rozwój i zachowanie się dziecka 453
4.2.3.
Charakterystyka wybranych odmienności somatycznych 459
—
Zaburzenia wzrostu 459
— Zakłócenia wagi ciała 466
—
Deformacje twarzy 476
— Interseksualizm 479
4.2.4.
Oddziaływania wychowawcze wobec dziecka odmiennego somatycznie ...
483
Literatura dla rodziców 484
Bibliografia 485
5.
Wychowanie dzieci z zaburzeniami mowy — Małgorzata Fechner 487
5.1.
Trudności w mówieniu jako specyficzny typ niesprawności dziecka
487
5.2. Rozwój mowy dziecka 488
5.2.1. Ocena rozwoju
mowy dziecka 488
5.2.2. Kompetencja językowa a rozwój mowy
dziecka 489
5.2.3. Stadia rozwoju mowy dziecka 490
5.3.
Opóźniony rozwój mowy 494
5.4. Zaburzenia mowy u
dzieci 496
5.4.1. Zaburzenia artykulacji u dzieci
497
5.4.2. Psychogenne zaburzenia mowy 499
5.4.3.
Zaburzenia mowy w organicznych uszkodzeniach mózgu 504
5.5.
Rola rodziny w kształtowaniu prawidłowej mowy dziecka — profilaktyka
logopedyczna 508
5.6. Poradnictwo logopedyczne dla dzieci
510
Literatura dla rodziców 512
Bibliografia
513
6. Wychowanie dzieci o niesprawności sprzężonej — Andrzej
Twardowski .. 515
6.1. Dzieci głuchoniewidome 516
6.2.
Dzieci z porażeniem mózgowym 523
6.3. Dzieci
niepełnosprawne intelektualnie niesłyszące oraz niepełnosprawne
intelektualnie niewidome 533
Literatura dla rodziców
539
Bibliografia 540
7. Pomoc rodzinom dzieci
niepełnosprawnych — Andrzej Twardowski ... . 543
7.1.
Instytucjonalne formy pomocy 544
7.1.1. Instytucje służby
zdrowia i pomocy społecznej 544
7.1.2. Instytucje
oświatowe i placówki spółdzielczości inwalidów 548
7.1.3.
Niektóre trudności we współpracy z instytucjami 555
7.2.
Stowarzyszenia rodziców i organizacje inwalidzkie 558
Stowarzyszenia
rodziców 559
7.2.1. Organizacje inwalidzkie 563
7.3.
Pedagogizacja rodziców 566
7.3.1. Oddziaływania
informacyjne i poradnictwo 568
7.3.2. Kształtowanie u
rodziców umiejętności niezbędnych przy wychowywaniu
niepełnosprawnego dziecka 572
7.4. Oddziaływania
psychoterapeutyczne 574
7.4.1. Psychoterapia rodziców
575
7.4.2. Psychoterapia niepełnosprawnych dzieci 577
Bibliografia
|
